Somos o que comemos
Somos o que comemos
Dende hai xeracións, os potes galegos cocen moito máis que comida. A carón do lume, nace a cultura que nos vencella á nosa sociedade: as conversas de sobremesa, a festas de aniversario, as tradicións, os ritos. Todo un mundo baixo a tapa da tarteira, que borbulla o amor de nai que non se pode ver, pero ten un sabor inconfundible. Lonxe dos fogóns, tres prestixiosos cociñeiros comparten impresións sobre a nosa relación coa comida.
Guillermo Pérez, do restaurante Mamá Peixe, destaca que aquilo que comemos identifica o noso lugar de procedencia e o xeito de vivir: “por tradición, a xente come o que ten preto, sobre todo as clases máis baixas”. Tomás Rubio, de A Viaxe, pon o acento sobre a identidade que xermola do costume: “la identidad de los pueblos tiene que ver mucho con la comida, se suele decir que un pueblo tiene muy buena gastronomía si la tradición en la historia le acompaña”.
Cada pobo ten as súas diferencias, idiomáticas, educativas... Pérez apunta o porqué dalgunhas diferencias culinarias: “as especias nos países tropicais son fundamentais, non podes ter unha dixestión longa facendo calor”. Mais algunhas desas peculiaridades que nos distinguen, teñen pouco que ver co xantar e máis con como nos organizamos: “nosotros cuando viajábamos a algún sitio, siempre vamos a un lugar de comida rápida. Estuvimos en China y era una barbaridad, había solamente tres personas para atender a muchísima gente y era rapidísimo todo” confesa Rubio.
A cultura da comida rápida está colonizando o planeta, e ameaza con asasinar ó caldo galego. Vera Ávola, do restaurante Madia Leva, considera que é moi difícil que a cociña tradicional morra en Galicia: “por más que vengan otras formas de tratar el producto no creo que se pierda la esencia de lo que es la cocina”, Guillermo concorda: “aínda que non se coma caldo con auga e patacas dentro de 50 anos, comerase unha crema de fabas con aire de grelo e será caldo igual”, “los países que tienen historia detrás tienen una base de la gastronomía muy sólida, en España, Francia, Italia, es muy complicado que cambie” explica Tomás.
Unha vez posta a nosa cocina tradicional a salvo, é importante descubrir por que a dieta galega é tan especial: “temos a gran sorte de ter unha barbaridade de ingredientes, tes de todo”, comenta Pérez e Rubio asinte: “si lo comparamos a lo que tienen otros territorios a nivel de diversidad de productos, es magnífico” e continúa : “la familia de mi suegra son de hacer cocidos casi siempre, haga frío o calor, es fácil, es poner una olla, poner unas carnes a desalar y después empezar a meter todo dentro de la olla, y al final, ¡qué bueno está todo! ¿y eso por qué? porque hay un producto detrás”.
Ávola creceu na Arxentina, nunha gran cidade na que hai todo o que precises. Cando chegou a Galicia, sorprendéronlle os ciclos dos produtos da horta: “yo empecé a saber que aquí se consume todo por temporada y que está mucho mejor, le das importancia a las cosas que vas teniendo frescas”. A Rubio, sorprendeulle atopar similitudes con produtos de Perú, o seu país de orixe: “en carnes tenemos algo parecido al lacón, hay una zona que se llama Trujillo que está al norte de Perú y es la primera tierra a la que puso nombre Pizarro. Intentó hacer jamón serrano, no le salió y quedó un lacón, que si lo cueces queda como un lacón cocido”.
Hai uns séculos, toda a dieta galega sufriu unha revolución. Chegaron centos de produtos de América que agora xa forman parte da nosa gastronomía. “Antes de coñecer América o acompañamento que había eran legumes, era moi triste, o caldo eran grelos con catro fabas” comenta Pérez e engade: “cando empezou a haber movemento de mercadorías, de comercio, pagaban con pemento”. É curioso que un dos ingredientes principais da cociña galega, non se coñecese no país ata o século XVI.
Tomás Rubio pregúntase canto tempo debe pasar para que un produto asimilado pase a ser considerado como propio. En Galicia, o pemento de Herbón evolucionou ata ser considerado como unha variedade única. Ávola argumenta: “esa es la adaptación, al final se terminó adaptando y lo tomamos como nuestro, porque está en la dieta cotidiana”, “cuanto más consuma la gente un producto, más lo identificará como suyo” declara Rubio.
Galicia é un país emigrante, aberto ós sabores de outras latitudes. Para Guillermo Pérez, esta condición viaxeira dos galegos fai que esteamos máis abertos a probar novos produtos: “un pobo que viaxa está máis aberto a probar cousas, e aceptalas para si”. Esa fascinación polo foráneo, provocou que os restaurantes de cociña internacional atopasen aquí un nicho de mercado: “seguimos usando la ternera gallega, el pescado de las rías, el marisco, y lo usamos exactamente igual, no cambiamos eso, pero le agregamos algunas técnicas o cosas que comíamos en nuestra casa” aclara Vera Ávola.
Os cociñeiros que proveñen da migración “trouxeron un terremoto”, en palabras de Guillermo, e abriron camiño para que os autóctonos puidesen innovar: “isto é grandioso, que se utilicen moitos ingredientes, que haxa diferentes elaboracións, e que sexa aquí”. Este movemento aperturista, mudou o panorama da restauración galega: “ha evolucionado una barbaridad, esto hace diez años no lo podías imaginar. Con el proyecto de A Viaxe, teníamos miedo de si la gente iba a aceptar esto. Al final te das cuenta de lo que ha cambiado y te llevas un sorpresón, porque la gente lo recomienda” congratúlase Rubio.
Os tempos van e veñen, e moita máis xente chegará para amosarnos a través da súa gastronomía un anaquiño da súa cultura. Os galegos, viaxantes expertos, seguiremos abertos a coñecer e probar, sen esquecer que nas nosas raíces está un país de sabores que proveñen da terra e o mar.